Có những cuốn sách đọc xong nhớ cốt truyện. Có những cuốn lại để lại đúng một câu mà cứ thi thoảng lại tự bật ra trong đầu. Với mình, trong "Trúng số độc đắc" là câu: "Xưa kia tôi đạo đức vì chưa có tiền để hư".

Đọc xong mới thấy câu hỏi "Tiền nhiều để làm gì?" thực ra chỉ là câu hỏi của người chưa từng có nhiều tiền. Phúc cũng từng giống vậy. Thất nghiệp, nghèo, thích viện dẫn triết lý, tự an ủi rằng tiền bạc không quan trọng, rằng sống thanh bần cũng là một cách sống đẹp. Nhưng khi tiền thật sự rơi xuống đầu, mọi triết lý ấy lần lượt sụp đổ.

Điều mình thích nhất ở cuốn sách là Vũ Trọng Phụng không biến tiền thành kẻ phản diện. Tiền chỉ là phép thử. Nó bóc từng lớp ngụy biện mà Phúc dựng lên để sống với cảnh nghèo, rồi đẩy anh đi từ một người đầy cảm xúc thành kẻ chai sạn với mọi thứ: tình yêu, gia đình, bạn bè và cuối cùng là chính thú vui hưởng thụ. Đến lúc có tất cả mà vẫn thấy trống rỗng, câu hỏi "Tiền nhiều để làm gì?" lại quay trở về, nhưng lần này không còn là sự tự an ủi mà là một nỗi tuyệt vọng thật sự.

Mình cũng rất thích cách tác giả xây dựng mối quan hệ giữa Phúc và Tấn. Ban đầu hai người như hai cực của một vòng âm dương, đối lập nhưng cân bằng. Chỉ đến khi đồng tiền xuất hiện, cả hai dần đổi chỗ cho nhau. Tấn trở thành hình ảnh của Phúc ngày trước, nhưng rồi cũng không thoát khỏi sức hút của tiền bạc. Cái kết vì thế khá hụt hẫng, nhưng lại hợp với cái nhìn đầy bi quan của Vũ Trọng Phụng: trong một xã hội mà mọi giá trị đều có thể quy đổi, rất ít người giữ được mình.

Đằng sau câu chuyện về một người trúng số là bức tranh sắc lạnh về xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc, nơi cái gọi là "tân thời" đi cùng hưởng lạc, phô trương và sự tha hóa. Đọc hôm nay vẫn thấy nhiều điều còn nguyên giá trị. Con người có thể thay đổi theo thời đại, nhưng sức hút của đồng tiền thì gần như chưa từng thay đổi.

Một cuốn sách vừa châm biếm, vừa cay đắng, vừa khiến mình phải tự hỏi: nếu một ngày thật sự có quá nhiều tiền, liệu mình có khác gì Phúc không?