Có những cuốn sách khiến mình thích vì cốt truyện, có những cuốn khiến mình nhớ vì nhân vật. No Longer Human (Thất Lạc Cõi Người - Nhân Gian Thất Cách) lại là một trong số rất ít cuốn khiến mình nhớ vì cảm giác. Đó là cảm giác bị ai đó nhìn thấu những góc tối mà chính mình cũng không biết diễn tả thành lời.
Điều Osamu Dazai làm xuất sắc không phải là kể về một người trầm cảm hay tuyệt vọng. Ông viết về cảm giác không biết phải làm người như thế nào. Yōzō lớn lên với niềm tin rằng mình khác biệt, rằng mình không hiểu con người và cũng không bao giờ được họ hiểu. Vì vậy, anh chọn đeo lên chiếc mặt nạ của một kẻ hề. Cười đùa, pha trò, làm mọi người vui vẻ, chỉ để che giấu nỗi sợ hãi thường trực với thế giới xung quanh.
Đọc No Longer Human, mình liên tục tự hỏi là thế nào mới được coi là một con người "bình thường"? Chúng ta sống theo bản chất của mình hay chỉ đang học cách cư xử sao cho vừa vặn với kỳ vọng của xã hội? Cuốn sách không cố gắng trả lời những câu hỏi ấy mà nó chỉ lặng lẽ đặt chúng trước mặt người đọc, rồi để mỗi người tự đối diện với chính mình.
Yōzō là một nhân vật rất khó yêu. Cách anh đối xử với phụ nữ mình thấy khó chịu, thậm chí phẫn nộ. Anh ích kỷ, nhu nhược và nhiều lần đưa ra những lựa chọn đáng trách. Nhưng mình cũng không thể ghét anh hoàn toàn. Đằng sau tất cả những điều đó là một con người bị nỗi sợ chi phối đến mức không còn khả năng kết nối với bất kỳ ai, kể cả chính bản thân mình. Anh không nhìn thấy điều tốt đẹp ở con người vì nỗi sợ đã che phủ mọi thứ từ rất lâu trước đó.
Điều khiến cuốn sách ám ảnh nhất nằm ở cách Dazai miêu tả sự cô độc, cái cảm giác đứng giữa rất nhiều người nhưng vẫn thấy mình như một sinh vật thuộc về thế giới khác. Nếu từng trải qua cảm giác phải cố tỏ ra ổn, phải diễn một phiên bản dễ chấp nhận hơn của bản thân để hòa nhập, mình nghĩ sẽ rất khó để không đồng cảm với Yōzō ở một vài thời điểm.
Cấu trúc gồm lời mở đầu, ba cuốn sổ tay và lời kết cũng góp phần làm trải nghiệm đọc trở nên đặc biệt. Mỗi phần giống như từng lớp được bóc ra, để lộ quá trình một con người chậm rãi đánh mất chính mình. Và rồi đến đoạn kết, khi những điều Yōzō luôn sợ hãi cuối cùng trở thành cách người khác nhìn về anh, mình chỉ có thể ngồi lặng vài phút trước khi gấp sách lại.
Dazai đã kết thúc cuộc đời mình không lâu sau khi cuốn sách được xuất bản càng khiến No Longer Human mang cảm giác như một lời tuyệt mệnh hơn là một tác phẩm hư cấu. Điều đó không làm cuốn sách trở nên hay hơn, nhưng khiến từng trang viết có thêm một sức nặng khó diễn tả.
Đây chắc chắn không phải cuốn sách dành cho tất cả mọi người. Nó chứa những chủ đề rất nặng như tự hủy, nghiện ngập, cô lập và khủng hoảng tinh thần, một trải nghiệm khắc nghiệt.
Còn với mình, No Longer Human là một kiệt tác đầy khiếm khuyết. Nó không đưa ra lời an ủi, cũng không cố cứu rỗi bất kỳ ai. Nó chỉ thành thật đến đau lòng về một con người luôn tin rằng mình đã đánh mất quyền được gọi là "con người". Và đôi khi, chính sự thành thật tuyệt đối ấy lại là điều khiến một cuốn sách ở lại với mình rất lâu sau khi mình đã đọc xong.