Mạn đàm về tác phẩm đầu tay Hình Cảnh Mất Trí (遺忘·刑警) của văn sĩ Trần Hạo Cơ (Chan Ho-Kei), thiết nghĩ, đây quả thực là một màn chào sân đầy sức nặng và ấn tượng. Dẫu rằng, nếu đem đặt lên bàn cân để so sánh với sự đồ sộ, kỳ vĩ của những trứ tác sau này như 13.67 hay Người trong lưới, thì tác phẩm này có phần khiêm tốn hơn. Tuy nhiên, xét trên phương diện là đứa con tinh thần đầu lòng, tôi hoàn toàn thấu cảm được lý do vì sao cuốn sách lại vinh dự đoạt giải Nhất tại một giải thưởng trinh thám danh giá của xứ Phù Tang.

Câu chuyện được mở ra bằng một tình huống vừa căng thẳng, lại vừa bi ai, bào mòn tâm trí: nhân vật chính tỉnh giấc với cơn đau đầu như búa bổ, để rồi bàng hoàng nhận ra mình đã đánh mất ký ức của sáu năm trường đằng đẵng. Cái biến cố nghiệt ngã ấy chính là phông nền cho một cuộc điều tra đầy rẫy những mưu toan, khởi đi từ một vụ án mạng tàn khốc xoay quanh mối quan hệ chằng chịt, oan nghiệt giữa người chồng, kẻ tình nhân của vợ, và người vợ đang mang thai của gã tình nhân ấy. Thoạt tiên, ngỡ như Trần Hạo Cơ đang dẫn dắt người đọc đi vào lối mòn quen thuộc của dòng trinh thám cổ điển, nhưng hóa ra, đó lại là cái bẫy tinh vi để tác giả kiến tạo những cú chuyển mình ngoạn mục, đảo lộn mọi phán đoán mà chúng ta đã cẩn trọng xây dựng từ đầu.

Điểm sáng giá, hay có thể gọi là cốt tủy của cuốn sách này, nằm ở việc vận dụng mô-típ "người kể chuyện bất toàn" (unreliable narrator) – một thủ pháp gợi nhớ đến những tuyệt phẩm đình đám của văn đàn thế giới. Tác giả đã khéo léo mượn yếu tố điều tra để khiến độc giả tự huyễn hoặc chính mình. Khi lật giở đến chừng bảy phần mười tác phẩm, ngay lúc tôi tưởng chừng đã nắm thóp được cốt truyện, một ngã rẽ bất ngờ xuất hiện làm thay đổi toàn bộ cục diện. Thú thật, đọc đến đoạn trung gian, kẻ viết bài này đã chấn động đến độ suýt muốn buông sách, bởi lẽ đã trót dành quá nhiều thiện cảm cho nhân vật chính. Tác giả khiến tâm trí người đọc liên tục xoay vần trong trạng thái hoài nghi: đoán định được hung thủ, rồi lại bị làm cho hoang mang, rồi lại thấy suy đoán của mình có vẻ hữu lý nhưng hóa ra vẫn chưa hẳn là chân lý.

Dẫu cuốn sách hội tụ đủ các yếu tố của chốn quan trường, sát nhân và phá án, nhưng thiển ý của tôi cho rằng nó mang dáng dấp của một tiểu thuyết tâm lý xã hội nhiều hơn là trinh thám tội phạm đơn thuần. Truyện đi sâu thẩm định trạng thái tinh thần của nhân vật, đặc biệt là sự đối mặt với hội chứng "cối loạn căng thẳng hậu chấn thương" (PTSD). Tác giả diễn giải các khái niệm về "trí nhớ tình tiết" và "trí nhớ tuần tự" một cách gãy gọn, tường minh và thực tế, làm gia tăng chiều sâu cho cốt truyện. Dẫu động cơ gây án có đôi phần gượng gạo, nhưng mọi hành vi và quyết định của các nhân vật đều diễn ra theo một trật tự luận lý rạch ròi, hợp lẽ chứ không hề khiên cưỡng.

Về mặt bố cục, sách được chia làm bảy chương chính cùng một phần hậu truyện, với lối kể đan xen giữa quá khứ và hiện tại, luân chuyển nhịp nhàng giữa ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba. Cách kể chuyện ấy giúp người thưởng ngoạn được quan sát sự kiện từ đa chiều kích, cảm nhận rõ sự kịch tính gia tăng khi từng lớp màn bí mật được bóc tách. Bên cạnh đó, bối cảnh Hương Cảng cũng được Trần Hạo Cơ miêu tả cực kỳ sống động; sự chuyển mình của đô thị hiện lên sắc nét đến độ tôi có thể hình dung khung cảnh ấy ngay trên mặt chữ.

Ngay cả khi chỉ còn một trang cuối cùng, tác giả vẫn kịp tung ra thêm một cú ngoặt nữa. Giản đơn nhưng đầy rẫy những chấn động, cuốn sách đưa người đọc kinh qua một hành trình căng thẳng, chặt chẽ về lý trí và dạt dào về cảm xúc.