Το βιβλίο της Μαρίας Μαυρικάκη «Εξαρτάται» έφτασε σε μένα μέσω μιας κοινής μου γνωστής με τη συγγραφέα. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα βασισμένο στη ζωή της δίπλα στον επί 40 χρόνια τοξικοεξαρτημένο αδερφό της (ώσπου εκείνος πέθανε). Για να πω την αλήθεια, γνωρίζοντας το θέμα του βιβλίου, ήμουν μάλλον επιφυλακτικός στο να το ξεκινήσω· το ζήτημα της τοξικοεξάρτησης, των «ναρκωτικών» όπως το ακούγαμε παιδιά και έφηβοι στις δεκαετίες του '80 και το '90, ήταν πάντα κάτι που με δυσκόλευε πολύ στο να το προσεγγίσω.

Δεν διαψεύστηκα ως προς τη συναισθηματική φόρτιση που θα μου προκαλούσε, αλλά τελικά άξιζε τον κόπο. Ένα πολύ δυνατό βιβλίο, είτε διαβαστεί σαν προσωπική μαρτυρία είτε ως λογοτεχνικό κείμενο, το οποίο κατορθώνει -και πράγματι περί κατορθώματος πρόκειται όταν μιλάμε για ένα τέτοιο θέμα- να αποφύγει τους συναισθηματισμούς και τον διδακτισμό. Το τελευταίο ίσως είναι και το σημαντικότερο, αφού θα ήταν κάτι παραπάνω από κατανοητό μια συγγραφέας που έχει βιώσει στο πετσί της την εμπειρία της συνεξάρτησης να μπει στη διαδικασία δώσει άμεσα ή έμμεσα συμβουλές για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης.

Η Μαυρικάκη το αποφεύγει αυτό χάρη στην κειμενική επιλογή να δώσει τον λόγο, πέρα από την ίδια την αφηγήτρια, και σε άλλες αφηγηματικές φωνές, ξεκινώντας από τον τοξικοεξαρτημένο αδερφό της και φίλους του και φτάνοντας μέχρι και σε πρόσωπα που είχαν περιστασιακές επαφές μαζί του (ενδιαφέρον το γεγονός ότι δεν αποπειράται να δώσει τον λόγο στον πατέρα και τη μητέρα των δύο αδελφιών). Σε μια προσπάθεια να καταλάβει, προσπάθεια που είναι εμφανής σε όλο το βιβλίο, καταγράφει με αληθοφάνεια -και συχνά με ωμότητα- την άλλη πλευρά, προσπαθεί να δει το θέμα και από άλλες οπτικές γωνίες, και αναζητά δαίμονες και αίτια.

Ένα από τα πιο σκληρά και πιο ειλικρινή βιβλία που έχω διαβάσει.